بهروز شجاعی*: آنقدر در هفته های اخیر خبرهایی مبنی بر نیامدن خاتمی، نگاشتن نامه انصراف از کاندیداتوری، تلاش خاتمی برای کاندیداتوری میرحسین موسوی و...را از گوشه و کنار شنیده بودیم که خود را برای شنیدن این جمله از سید محمد خاتمی آماده کرده بودیم«خیلی ممنون از تلاشهای شما، اما شرایط آنگونه ای نیست که من بیایم و حال که این تصمیم تا حد زیادی برایم قطعی شده است به گونه ای در دوستان و مخاطبان خود این آمادگی را ایجاد کنید تا با شنیدن "نه" قطعی من، سرخورده و منفعل نشوند» ؛ اما در دیدار اخیر تقریبا دو ساعته گروه یاری با خاتمی تنها جمله ای که گفته نشد، همین جمله بود.

گروه یاری که به منظور دعوت از سید محمد خاتمی برای کاندیداتوری در انتخابات دهم ریاست جمهوری، و نیز ایفای نقش پل ارتباطی بین مردم و خاتمی بدون آنکه کسی این نقش را به آنها دیکته یا پیشنهاد کرده باشد از 18تیرماه، زودتر از بقیه گروهها آغاز به کار کرد و در سایت خود علاوه بر رای گیری در خصوص آمدن یا نیامدن، نظرات مردم در خصوص خاتمی را ثبت کرد،«دو دوره رئیس جمهور بود، دیگر بس است، آنوقت چه گلی به سر ما زد که حالا بزنه»، «آقای خاتمی من تاحالا شناسنامم رو سفید نگه داشتم اما اینبار فقط اگر شما بیائید می روم و رای می دهم»،«آقای خاتمی من از کسانی هستم که دوره قبل به احمدی نژاد رای دادم، اما از این رای خود پشیمان هستم و می خواهم به شما رای بدهم»،«آقای خاتمی تو رو به جدتان بیائید و ما را از این وضعیت نجات بدهید»،«آقای خاتمی فقط در یک صورت به شما رای می دهم، مثل دوره قبل نباشید و این بار قاطع تر باشید» و...اینها تنها بخش کوچکی از 47هزار پیامی است که مردم برای خاتمی نگاشتند.

اولین روز از ماه مبارک رمضان، شورای موسسین گروه یاری  به دیدار خاتمی رفتند، دیداری که هر چند به خواسته خاتمی در آن زمان به این دلیل که «شما عده ای جوان هستید بدون اینکه از جایی دستور یا حکم گرفته باشید این کار ارزشمند که نظرخواهی از مردم است را آغاز کردید، اگر خبر این دیدار منتشر شود اولا شما را متهم به وابستگی می کنند و ثانیا می گویند خاتمی می خواهد بیاید که با گروه دعوت از خود ملاقات کرده است»، بنابراین در آن فضا این خبر رسانه ای نشد، اما فضای سیاسی تغییر کرد و بر حجم درخواستها از خاتمی افزوده شد و خود او نیز گاه به اظهارنظرهایی صریح در خصوص وضعیت حاکم برکشور پرداخت؛ تا این بار که  به دیدارش رفتیم، مخالفتی با رسانه ای شدن دیدار نکند.

در دیدار اول که جمعی ده نفره به نمایندگی از یاری به دیدار خاتمی رفتند تا گزارشی تحلیلی و آماری از نظرات مردم به رئیس دولت اصلاحات بدهند، خاتمی بعد از شنیدن گزارشها، چند جمله امیدوار کننده گفت تا بارقه هایی از امید در این گروه ایجاد شود.:«من بیشتر اوقات  پیام های مردم در یاری را می خوانم چرا که این پیام ها می تواند در  تصمیم نهایی من تاثیر بگذارد و اینکه محلی باشد که مخالفان و موافقان آمدن من این نظرات خود را بگویند  بسیار مثبت است»، «درست است که پیش بینی می کنم بتوان طی دو- سه سال این مشکلات را حل کرد، اما مشکل اصلی اینجاست که مردم هم باید این بازه زمانی را بپذیرند و از ماه ششم صبر آنها در برابر گرانی و تورم ایجاد شده به پایان نرسد»، البته در آن دیدار خاتمی سئوالاتی کلیدی که بعد از آن در برخی از دیدارهای خود نیز عنوان کرد را مطرح کرد، سئوالاتی در خصوص چرا آمدن و چگونه آمدن.

در دیدار اول بیش از آنکه خاتمی سخن گوید این اعضای گروه یاری بودند که بر ضرورت کاندیداتوری خاتمی ضمن ارائه گزارشها سخن گفتند، بعد از آن جلسه جمع بندی یاری این شد که از احتمال «صفردرصدی» کاندیداتوری خاتمی اینک می توانیم بگوئیم که این درصد به «30» رسیده است.

بعد از آن دیدار یاری با قدرت و روحیه بیشتری کارهایش را ادامه داد و علاوه برای سایت نظرخواهی(www.yaari.ir) از مردم یک پایگاه خبری را نیز راه اندازی کرد(www.yaarinews.com) که تنها از روزدوم راه اندازی توانست اثرگذاری خود را نشان دهد.

دیدار دوم اما حکایتی و روایتی دیگر داشت، اعضای حاضر در جلسه از آن جهت که می خواستند جلسه بیشتر مباحثه و پرسش و پاسخ دو طرفه باشد تا ارائه گزارش و سخنرانی محدودتر شد و به پنج نفر کاهش یافت.

47هزار پیام مردم که بیش از هزار صفحه شده بود در ابتدا به خاتمی تحویل داده شد، گزارشی از برنامه های آینده این گروه و اینکه گروه 10 نفره یاری امروز 1500 نفره شده ارائه شد و در لابلای صحبتها پیام دوستان از استانهای مختلف را به خاتمی رساندیم همچون این پیام که«اگر خاتمی کاندیدا نشود، مردم او را نخواهند بخشید و دیگر بعد از آن نخواهد توانست رهبری اصلاحات و یا جنبش اجتماعی را عهده دار شود، چرا که می توانست برای ریاست جمهوری بیاید و این کار را در مقام ریاست جمهوری انجام دهد.»

خاتمی این بار بسیار پرانرژی تر از قبل بود،در ابتدا به رابطه مردم سالاری و دین، اخلاق و عدالت و شریعت و اخلاق و فقه پرداخت و گاه در صحبتهای خود به سخنان شهید مطهری استناد می کرد و گاه به قرآن، به دوستان فاضلی که در قم دارد نیز اشاره کرد، دوستانی که معتقد است به کمک آنها می توان این مباحث را بیش از پیش بررسی و سپس نتایج به دست آمده از این بررسی ها را عملیاتی کرد.

او عقیده داشت، تصویری که اکنون در ذهن بسیاری از مردم قم نقش بسته است تصویری کامل نیست چرا که ظرفیت های بالفعل بزرگی در شهر قم و بین علما و متفکران دینی به وجود آمده که فضای دینی را در آینده ای نزدیک پر بار می کند و در آن صورت «مردم سالاری سازگار با دین» به معنای واقعی کلمه معنا پیدا می کند.

رئیس موسسه گفتگوی تمدنها همچنین برهمبستگی با تمام مراکز داخلی و خارجی که در جهت صلح و دوستی  فعالیت می کنند تاکید کرد و از فعالیتهایی که در برخی مدارس پایتخت در خصوص  تعلیم صلح و گفتگو به دانش آموزان و نیز پرورش اساتیدی که گفتگو و صلح طلبی گفتمان غالب آنها باشد خبر داد و بر گسترش آنها در کشور و منطقه تاکید کرد.

خاتمی سپس به فعالیتهای خودجوش سه گانه آغاز شده برای کاندیداتوری او شامل یاری، پویش دعوت از خاتمی و ستاد88اشاره کرد و گفت:«اینکه من مخالفتی با راه اندازی این گروهها و ستادها نکرده ام نه از این باب که می خواهم بیایم که از این باب است که معتقدم این فعالیتهای خودجوش نشاندهنده این است که چهره غالب ایران آن نیست که الان نشانه داده می شود و در واقع این فعالیتها موجب دامن زدن به فضای  چند صدایی و مطرح شدن حرفهای مردم در خصوص عملکردهاست.»

اما آنچه که رئیس دولت اصلاحات بر آن تاکید داشت این بود که «نکند این جریان ایجاد شده مقطعی باشد و وابسته به تصمیم یک فرد و فردای انتخابات هر کس روی کار می آید کاملا فروکش کند، نکند که این فعالیتها همچون حبابی باشد که روز به روز بزرگتر می شود و ناگهان می ترکد و دیگر هیچ»، در واقع ماندن مردم در صحنه از فردای انتخابات از دغدغه های جدی و البته قدیمی خاتمی بود.

برنامه داشتن یا بی برنامه بودن خاتمی در صورت تصمیم به اعلام حضور نیز از دیگر موارد مطرح شده در این گفت و شنود بود، که خاتمی بر برنامه داشتن در صورت آمدن تاکید کرد و فعالیتهای سه ساله اخیر بنیادباران را شاهدی بر مدعای خود عنوان کرد.

خاتمی تاکید کرد که اصلاح طلبان و دولت اصلاحات باید «نقشه راه» داشته باشند و البته برنامه چهارم توسعه و سندچشم انداز بیست ساله را بخش عمده ای از این نقشه راه دانست که به عقیده او توانست مسیر درست حرکت را نشان دهد و ترسیم کند، هر چند که این مسیر در این چند ساله باز در حال به فراموشی سپرده شدن است.

اوهمچنین از تغییرات اساسی در بنیاد باران و توسعه تشکیلات آن به منظور تجمیع ظرفیتهای بالقوه کارشناسی در کشور و نیز ارتباط مناسب با مردم خبر داد و البته یادآور شد«برای قند و چایی باران هم با مشکل روبرو هستیم، چرا که هر پولی را قبول نمی کنیم.»

اما مسائل اقتصادی در این گفت و شنود، بیش از همه مورد توجه بود.

سید محمد خاتمی به دستاوردهای اقتصادی دولت اصلاحات و وضعیت فعلی اقتصادی اشاره کرد و مقایسه ای با نوع تبلیغات تخریبی رسانه های فراگیر و ملی در دورانی که تورم حدود 12درصد بود با «سکوت» یا تایید وضعیت در صدا و سیما در زمانی که بنابر آمار رسمی به حدود 30درصد رسیده است.

رئیس بنیاد باران در ادامه با طرح این پرسش که «ایران به کجا می رود»، به طرح مسائلی در این خصوص پرداخت و بر اینکه «باید تلاش برای نجات ایران در راس فعالیتها قرار گیرد» تاکید کرد.

خاتمی همچنین به شدت از وضعیت ناپسند فرهنگی و اخلاقی جامعه که در سه ساله اخیر تشدید شده و افزایش روزافزون فقر و فساد و فحشا و سکوت رسانه های رسمی در این خصوص انتقاد کرد.

در میانه این گفتگوها، رییس جمهور سابق کشورمان  بار دیگر بر نقش تک تک مردم در سرنوشت کشور و نیز ارتباط موثر اصلاح طلبان با مردم در شرایطی که نمی گذارند این ارتباط از طریق رسانه ایجاد شود تاکید کرد،وی بر تهیه«اصول اصلاح طلبی» اصرار کرد و گفت که تاثیرات عمیق این اصول را به زودی بر معادلات سیاسی و اقتصادی و فرهنگی حال و آینده ایران شاهد خواهیم بود.

هنگامی که بحث به انتخابات رسید ما توقع جواب قطعی او مبنی بر آمدن را نداشتیم و ترجیح دادیم که این سئوال را نیز نپرسیم چرا که باور داشتیم هر زمان که خاتمی به نتیجه برسد آن را با همگان در میان می گذارد که گفتن این جمله از سوی خاتمی که «تصمیم گیری برایم بسیار مشکل شده است» خود موید این مطلب بود.

خاتمی درباره دو قطبی شدن فضای انتخابات گفت که «عقلای راست اینک به فکر گزینه ای دیگر هستند و اگر این دو قطبی هم ایجاد شود با دو قطبی 76تفاوتهایی عمیق و اساسی خواهد داشت» او همچنین گفت که اگر نیاید «این دو قطبی ظاهری هم شکل نخواهد گرفت و حتی اگر اصلاح طلبان هیچ کاندیدایی هم نداشته باشند مشخص نیست که دوره ریاست جمهوری فعلی هشت ساله شود.»

هنگامی که بحث به نتایج نظرسنجی ها رسید؛ خاتمی ضمن مهم ارزیابی کردن نتایج پاره ای از نظر سنجی ها  ؛ مهمترین دغدغه را برگزاری انتخابات سالم و آزاد ذکر کرد و گفت:«اگر انتخابات سالم و آزاد برگزار شود و اگر تصمیم به کاندیداتوری بگیرم نگرانی از بابت نتیجه ندارم و خواست مردم مبنی بر آری یا خیر به من،هر چه باشد را با خیال آسوده می پذیرم.»

البته رییس جمهور سابق کشورمان  یادآور شد که تا کنون حدود 30درصد از مردم سوای 20درصدی که در انتخابات شرکت نخواهند کرد،برای حضور یا عدم حضور در انتخابات مردد هستند و نتیجه نهایی را هم همان 30درصد مشخص می کنند که اصلاح طلبان نباید از اقناع آنها غافل شوند.

بحث به تخریب ها که رسید از سید محمد خاتمی خواستیم تا خود مقایسه ای از تخریب های 76 و امروز انجام دهد که خاتمی گفت درست است که تخریب های امروز کمتر از تخریب ها ی قبلی است ؛ اما نباید از آن غافل شد، به طور مثال رسانه های مخالف در حالی تلاش می کنند اظهارات نادرست برخی از افراد در خصوص دین و نظام را به من و به اصلاحات منتسب کنند که اینها ابتدا از من و اصلاحات عبور کردند و در مرحله بعدی از دین و  قانون اساسی و نظام.

یکی از اعضای گروه یاری که رئیس دولت نهم را در برخی از سفرهای استانی همراهی کرده بود از نحوه ارتباط او با مردم و شیوه تبلیغاتی دولت نهم سخن گفت و خاتمی به نوعی جدید از گفتگو بین حاکمان و مردم که در دوره دولت اصلاحات در فضای مطبوعاتی، در فضای عمومی و هم حتی صدا و سیما و مجلس و.. ایجاد شد اشاره کرد و گفت که  این گفتگوها در دولت جدید با تمام شعارهای مردمگرایانه اش نه تنها حاصل نشد که از این نوع ارتباط هم دور شد.

بحثهای دیگری نیز در این دیدار شد و خاتمی وعده داد که به سئوالات مردم که در یاری ثبت شده است پاسخ دهد و ارتباط ایجاد شده بین مردم و خاتمی را دو طرفه کند، چه بیاید و چه نیاید.

هنگامی که جلسه به پایان رسید، تحلیل اعضای گروه یاری این بود که هر چند احتمال کاندیداتوری سید محمد خاتمی افزایش یافته است، اما نباید احتمال نیامدن را به طور کامل فراموش کرد و حتی باید برای نیامدن خاتمی نیز آماده بود و برنامه داشت .

 در نهایت اینکه اگر بتوان چهار دغدغه خاتمی یعنی«چرا آمدن، چگونه آمدن، سلامت انتخابات و فردای روز انتخابات که مردم و یاران در صحنه باقی بمانند و او را تنها نگذازند» را تا حدود زیادی حل کرد؛ احتمال حضور وی مرحله به مرحله افزایش خواهد یافت. 

*سخنگوی گروه یاری